Informacje

RPA – podstawowe dane i historia

Republika Południowej Afryki (RPA, Suid Afrika, Republiek van Suid-Afrika, Republik of South Africa) to państwo położone na południowym krańcu Afryki, między Oceanem Atlantyckim na zachodzie a Oceanem Indyjskim na wschodzie.
Na północy graniczy z Namibią, Botswaną, Zimbabwe, Mozambikiem i Suazi. Na terytorium RPA położone jest niezależne państwo – Lesotho. Powierzchnia 1,221 mln km2.
Siedziba rządu: Pretoria, siedziba parlamentu: Kapsztad
Większe miasta: Durban (2,5 mln), Johannesburg (4,5 mln).
Języki urzędowe: 11 językow np. Angielski, Zulu, Afrikans, Soto, Kosa, Tswana i inne.
Jednostka monetarna 1 rand = 100 centów.

OK 57 mln mieszkańców (2017). Skład etniczny: 78% Czarni 9% Biali 8% Mulaci, 2,5% Azjaci. Religia: chrześcijanie (67,9 %), hinduiści (2,1%), muzułmanie (1,4%). średnia długość życia: mężczyzni 59 lat, kobiety 66 lat.
Obszary południowej Afryki zamieszkane były pierwotnie przez plemiona Buszmenów i Hotentotów, których w XVI w. wyparły częściowo ludy Bantu.
Pierwszym Europejczykiem, który opłyął Przylądek Dobrej Nadziei i wylądował w zatoce Algoa w 1488 był Portugalczyk B. Diaz.

W 1497 wyprawa pod kierownictwem da Gamy wylądowała w Zatoce Swiętej Heleny i posuwając się w głąb lądu dotarła na tereny dzisiejszego Natalu.
Stałe osadnictwo europejskie na południu Afryki rozwinęło się po 1650, kiedy holenderska Kompania Wschodnioindyjska założyła w zatoce Table przystań dla okrętów płyących do Azji. 1652 J. van Riebeeck na terenach wokół portu założył kolonię holenderską, zwaną Krajem Przylądkowym, zajętą w 1795 (ostatecznie w 1806) przez Brytyjczyków.
Masowy napływ osadników brytyjskich, a w szczególności godzące w interesy holenderskich mieszkańców kraju (Burów) zniesienie niewolnictwa (1833), stało się przyczyą masowej migracji (tzw. wielki trek) Burów z Kraju Przylądkowego. Po zaciętych walkach z plemionami Bantu koloniści opanowali tereny na północ od rzek Oranje i Vaal.
Pierwsza z powstałych w czasie wielkiego treku republika burska – Natal – została w 1843 anektowana przez Brytyjczyków. Dwóm innym republikom, Oranii i Transwalowi, udało się zachować pełą samodzielność.
Pod koniec XIX w. peryferyjne republiki burskie nabrały znaczenia dzięki odkrytym bogactwom naturalnym. W 1867 rozpoczęto wydobycie brylantów w Griekwaland-Wes (Orania), w 1886 odkryto wielkie pokłady złota w Witwatersrand (Transwal).
Pod koniec XIX w. Transwal stał się największym na świecie producentem złota, wydobywano tam 1/3 światowej produkcji tego kruszcu.
W związku z gwałtownym rozwojem przemysłu wydobywczego, w latach 1886-1899 w republikach burskich osiedliło się niemal 100 tys. nowych emigrantów, przede wszystkim Anglików, głównymi inwestorami stały się kompanie i finansiści z Wielkiej Brytanii.
Wzrost wpływów brytyjskich i zdecydowany opór stawiany przez Burów próbom włączenia ich republik do posiadłości korony angielskiej doprowadził w 1899 do wybuchu wojny brytyjsko-burskiej.
Trwające do 1902 walki zakończyły się sukcesem Brytyjczyków – Orania i Transwal zostały anektowane jako kolonie brytyjskie.
Anglicy szybko jednak przyznali obu krajom szerokie uprawnienia autonomiczne.
1910 z połączenia Kraju Przylądkowego, Natalu, Oranii i Transwalu utworzono Związek Południowej Afryki (ZPA). Na czele pierwszego rządu staął L. Botha, przywódca burskiej partii dążącej do ugody z Anglikami.

Podczas  I wojny światowej RPA walczyła po stronie Wielkiej Brytanii, zajmując w 1915 niemiecką Afrykę Południowo-Zachodnią (dzisiejszą Namibię), przekazaą mu pózniej przez Ligę Narodów w zarząd mandatowy. W czasie II wojny światowej wojska południowoafrykańskie walczyły wraz z aliantami na kontynencie afrykańskim i w Europie. Po wojnie do władzy doszli nacjonaliści, którzy wprowadzili do polityki wewnętrznej zasady apartheidu, prawnie sankcjonując przywileje polityczne, ekonomiczne i socjalne białej ludności, tworząc tzw. bantustany – tereny wydzielone dla ludności afrykańskiej. Częste w latach 50. i 60. wystąpienia ludności kolorowej przyniosły jedynie zaostrzenie represji stosowanych przez rządzących białych. Pozostająca pod kontrolą ZPA Afryka Południowo-Zachodnia (od 1966 Namibia) została w 1949 włączona do Związku, co stało się przyczyą długoletniego konfliktu z ONZ w sprawie jej politycznego statusu. RPA uznała niepodległość Namibii dopiero w 1988, po wycofaniu oddziałów kubańskich z terenów sąsiedniej Angoli.

1961 RPA wystąpił z brytyjskiej Wspólnoty Narodów, premier H.F. Verwoerd proklamował zmianę nazwy państwa na RPA, prezydentem został C. Swart. Główną siłą angażującą się w walkę przeciwko polityce apartheidu był założony w 1912 Afrykański Kongres Narodowy (ANC), zdelegalizowany w 1960. Pierwsze kroki na drodze do zniesienia polityki segregacji rasowej południowoafrykański rząd białych podjął dopiero w 1985. Przełomem okazało się dojście do władzy prezydenta F. de Klerka (1989). W mowie wygłoszonej w lutym 1990 z okazji otwarcia parlamentu de Klerk zerwał z systemem apartheidu, zniósł zakaz działania ANC i 32 innych organizacji politycznych. Mimo licznych sprzeciwów doprowadził do zwolnienia więzionego od 27 lat przywódcy ANC – N. Mandeli i podjęcia rozmów w ramach Konwencji na Rzecz Demokratycznej Afryki Południowej. Uzgodnione w 1991 reformy konstytucyjne umożliwiły Afrykanom wejście do rządu. Po zlikwidowaniu apartheidu zawieszono międzynarodowy zakaz handlu i inwestowania w RPA. 1992 sportowcy południowoafrykańscy uczestniczyli po raz pierwszy od 1960 w olimpiadzie. Jednym z największych zagrożeń procesu demokratyzacji stała się odtąd rywalizacja dwóch głównych ugrupowań czarnej ludności: komunistycznej ANC i konserwatywnej Partii Wolności – Inkatha. W latach 1990-1992 w wyniku krwawych starć między zwolennikami obu ugrupowań zginęło co najmniej 7500 osób. W kwietniu 1994 przeprowadzono wybory, w których uczestniczyli po raz pierwszy wszyscy obywatele kraju. W wyniku wyborów zwycięstwo odniósł ANC. Równocześnie weszła w życie tymczasowa konstytucja gwarantująca równouprawnienie wszystkich ras. W maju 1994 nowy parlament wybrał Mandelę na prezydenta, a w czerwcu tegoż roku kraj został z powrotem przyjęty na członka brytyjskiej Wspólnoty Narodów i otrzymał ponownie miejsce w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *